موضوع این مقاله ورزش برای بیماران دیابتی است. ورزش، گلوكز و گليكوژن را در داخل ماهيچه‎هاي بدن می‎سوزاند (اين پديده در صورتي رخ مي‎دهد كه ديابت كنترل شده باشد). در حين و بعد از ورزش ، قندخون وارد ماهيچه‎ها می‎گردد و سطح گلوكز و گليكوژن را به حد طبيعي می‎رساند. وجود برنامه‎هاي منظم ورزشي برای افراد مبتلا به دیابت، عملکرد انسولين را تنظیم می‌کند. ورزش مناسب برای مبتلایان به دیابت ورزش‌های هوارسان است. تمرين‌هاي هوارسان به فعاليت‌هايي گفته مي‎شود كه با مصرف زياد اكسيژن توأم باشند.

اين نوع تمرين‌ها دستگاه‌های را كه براي سلول‌های بدن اكسيژن تهيه می‌كنند، فعال می‎سازند. به دنبال انجام تمرين‌های هوارسان تغييرات سودمند و مفيدی در ريه‎ها ، قلب و رگ‌هاي خونی پديد می‎آيد. با انجام تمرينات هوارسان، بدن هوای بيشتری را به داخل ريه‎ها منتقل می‌كند. به طور معمول تمرين‌های هوارسان به فعاليت‌های استقامتی گفته مي‎شود كه به سرعت زياد نياز ندارد.

بهترين ورزش برای دیابت، دويدن در مسافت‌هاي طولاني و با آهنگ آرام است. تمرين‌های ديگر شامل اسكي، صحرانوردی، شنا، دويدن آرام، دوچرخه‎سواری، پياده‌روی و …هستند. ورزش برای بیماران دیابتی فوایدی دارد که در زیر به آن پرداخته شده است.

فوايد ورزش برای بیماران دیابتی به صورت منظم

ورزش برای بیماران دیابتی
فوايد ورزش برای بیماران دیابتی

  كنترل بيماري ديابت

در ورزش برای مدت زمان طولانی مشاهده شده است كه حساسيت سلول‌ها به انسولين افزايش می‎يابد. اين امر در بهبود وضعيت ديابت بخصوص در افراد غيروابسته به انسولين بسيار با اهميت است. ورزش اگر در شرايط مناسب صورت گيرد، يعني بيماري دیابت نسبتاً كنترل شده داشته باشد، غلظت گلوكز پلاسما را ثابت نگه مي‎دارد. علت اين پديده توازن بين برداشت گلوكز توسط عضلات و توليد متقابل گلوكز در كبد است.

كنترل وزن و كاهش وزن با ورزش

يك برنامه صحيح كنترل قندخون برای افراد مبتلا به ديابت غيروابسته به انسولين به كاهش وزن آنها كمک می‎كند. كاهش وزن ناشي از ورزش، باعث كاهش بافت چربی می‎گردد. بنابراين مقاومت به انسولين در سلول‌ها كاهش می‎يابد و به اين ترتيب مصرف داروهاي خوراكی پايين آورنده قندخون كم می‎شود. با انجام ورزش‌های برنامه‌ريزی شده ، بافت چربی كاهش يافته و توده عضلانی افزايش می‎يابد.

آمادگي عضلاني

ورزش مناسب، تناسب عضلات را بالا می‌برد. تحقيقات نشان داده است كه انقباضات عضلانی و عمل انسولين هر دو با هم مصرف گلوكز در طول ورزش را زياد می‎كنند.

كاهش نياز به داروهاي خوراكي و انسولين

همراه با كنترل مطلوب قندخون و انجام ورزش مرتب، مصرف قرص‌های خوراكی برای برخي افراد مبتلا به ديابت غيروابسته به انسولين كم می‎شود و در بيماران ديابتی دريافت كننده انسولين نيز به علت وضعيت مطلوب متابوليك، ميزان انسولين تزريقي كاهش می‎يابد. مطالعات نشان داده است كه در ماه‌های اوليه شروع برنامه‌هاي ورزشی، انسولين تزريقي گاهی تا ۲۰% يا حتی بيشتر كاهش می‎يابد.

اعتماد به نفس بيشتر

به نظر مي‎رسد احساسات افراد مبتلا به ديابت تا حدی نيز به حفظ قندخون در سطح طبيعی وابسته باشد. بيشتر افراد ديابتی احتمالاً ناراحتی و از دست دادن كنترل احساسات را همزمان با سطح قندخون بسيار بالا يا بسيار پايين تجربه كرده‎اند. هنگامی كه غلظت قندخون در حد طبيعی است، احساس بهبودی با ورزش مداوم و ورود اين برنامه در زندگی افراد پديد خواهد آمد.

ورزش وسيله موثری براي مبارزه با تنش‌های عصبی است. هنگام ورزش موادی به نام آندورفين در خون ترشح می‎گردند كه موجب تسكين درد و آرامش روانی می‎شوند.

آثار ورزش برای بیماران دیابتی وابسته به انسولين

ورزش برای بیماران دیابتی وابسته به انسولين اگر منظم باشد، بسيار سودمند است. پژوهشگران كانادايی طي ۱۶ ـ ۱۲ هفته ورزش دادن به بيماران ديابتی وابسته به انسولين، بهبود مطلوبی در غلظت قندخون ناشتا و هموگلوبين گليكوزيله آن‌ها مشاهده نمودند.

در افراد ديابتی وابسته به انسولين ، تغييرات غلظت قندخون در طول ورزش بستگی زيادی به سطح انسولين خون دارد. سطح انسولين خون نيز به ميزان انسولين تجويز شده و مقدار جذب انسولين در هر اندام وابسته است.

بهترين زمان پيشنهاد شده براي ورزش در ديابتی های وابسته به انسولين، بعد از ميان وعده‎های بعدازظهر و قبل از شام است.

نكاتي كه در ورزش برای بیماران دیابتی حتما باید رعایت شود:

كنترل قندخون در ورزش برای بیماران دیابتی
كنترل قندخون قبل ،حين و بعد از ورزش
  • كنترل قندخون بايد قبل ،حين و بعد از ورزش انجام شود.
  • شروع ورزش ۲ ـ ۱ ساعت بعد از صرف غذا
  • مصرف ۴۰ ـ ۲۰ گرم كربوهيدرات اضافی پيش از ورزش و هر يك ساعت در طول ورزش
  • پرهيز از ورزش‌های سنگين در هنگامی كه انسولين تزريق شده بيشترين اثر خود را پيدا می‎كند.
  • حركت دادن قسمت‌هايی از بدن كه انسولين در آنها تزريق نگرديده است (به منظور پيشگيری از جذب سريع انسولين).
  • كاهش ميزان انسولين تزريقی به ميزان ۵۰ ـ ۳۰ درصد در صورت لزوم (كوهنوردی، ورزش‌های طولاني  مدت) بعد از ورزش‌های طولانی قندخون كنترل گردد و كربوهيدرات (مواد قندي) اضافی مصرف شود. اين عمل از افت قندخون كه ممكن است به صورت تأخيری پديد آيد، جلوگيري می‎كند.

آثار ورزش برای بیماران دیابتی غيروابسته به انسولين

در افراد ديابتی غيروابسته به انسولين، ورزش عامل اصلی كنترل قندخون است. عامل بعدی مصرف صحيح مواد غذايی است. مطالعات اخير نشان داده است كه اجرای برنامه ورزشی منظم، ارزش بالايی در كنترل غلظت قندخون اين افراد دارد.

پژوهش‌ها نشان می‎دهد كه افزايش فعاليت بدنی، در پيشگيری از پيدايش ديابت نوع ۲ (غيروابسته به انسولين) مؤثر است. اين موضوع به ويژه در افرادی كه بيشتر در معرض خطر ابتلا به ديابت هستند، اهميت بسياری دارد. اين افراد شامل افراد چاق، فرزندان افراد مبتلا به ديابت و افراد با فشارخون بالا می‎باشند.

ورزش در مبتلايان به ديابت نوع ۲ باعث افزايش حساسيت سلول‌ها نسبت به انسولين مي‎شود اما برای رسيدن به پاسخ درماني مناسب، بايد با رعايت رژيم غذايي صحيح همراه گردد.

تحقيقات نشان می‎دهد كاهش در اشتها همراه با فعاليت‌های فيزيكي در اشخاص چاق بيشتر از افراد با وزن نرمال است. همچنين اگر فقط غذا كم خورده و كالري را كم كنيم ۲۵% از توده قسمت ماهيچه‎ای و ۷۵% از توده چربی فرد كاهش می‎يابد اما اگر رژيم غذايی به همراه ورزش باشد ۹۸%  ازجرم چربي كاهش خواهد يافت.

قندخون در بدن کاهش می‌یابد اگر:

  • غلظت انسولين در طول ورزش بالا باشد (به طور مثال ورزش كردن در زماني كه انسولين حداكثر اثر خود را دارد).
  • ورزش در مدت زمان طولانی انجام شود.
  • بيش از سه ساعت از صرف غذا گذشته باشد.

قندخون بدون تغيير مي‎ماند اگر :

  • مدت زمان ورزش كوتاه باشد.
  • ميزان انسولين پلاسما طبيعي باشد.
  • ميان‌وعده‎های مناسب قبل از ورزش و در طول فعاليت ورزشي مصرف شود.

قندخون افزايش مي‎ماند اگر :

  • ورزش كردن در زمان پايان اثر انسولين تزريقی در بدن باشد‌.
  • ورزش‌های سنگين انجام شود.
  • قبل يا در طول انجام فعاليت بدنی، بيش از حد مواد قندی مصرف شده باشد.

قواعد ورزش برای بیماران مبتلا به دیابت 

مشورت با پزشك

مشاوره با پزشك
مشاوره با پزشک براي افراد ديابتی

مشاوره با پزشک براي افراد ديابتی، به دليل اثر ورزش بر قندخون بسيار مهم است. مواردی چون تعيين دفعات تزريق روزانه انسولين ، مقدار داروهای خوراكی، زمان مناسب براي انجام ورزش و مصرف مواد قندی قبل و بعد از ورزش را بايد با پزشک يا فرد آموزش‌دهنده در ميان گذاشت. افراد ديابتی با سابقه اعتياد به سيگار سطح كلسترول بالا، پيشينه خانوادگی سكته قلبی و سن ۴۰ سال به بالا بايد مورد ارزيابی كامل قلبی ـ عروقی قرار گيرند.

شروع تدريجي ورزش

برنامه‌های ورزشي بايد به آهستگی شروع شوند و تدريجاً به زمان و شدت آنها افزوده گردد.

 گرم و سرد كردن بدن

افراد ديابتی بايد پيش از هر جلسه ورزش، بدن خود را گرم كنند و پس از انجام فعاليت‌های ورزشی نيز آن را سرد نمايند. ارزش گرم كردن بدن به عنوان يك عامل تأمينی نبايد ناديده گرفته شود. اگر اين حركات انجام نشوند ، توليد اسيد لاكتيک (ماده‎ای كه پس از فعاليت عضلانی در ماهيچه‎ها توليد می‎شود) كارايی فعاليت عضلانی را بيش از حد كاهش می‎دهد. سرد كردن به ورزش‌های آرام‌تری كه پس از انجام فعاليت‌های اصلی صورت می‎گيرند، گفته می‎شود اين كار باعث ايجاد جريان خون مناسب و خروج اسيد لاكتيک از ماهيچه‎ها می‌گردد و از اين طريق مشكلات عضلانی كاهش می‎يابد.

تداوم

براي دستيابی به آثار مفيد ورزش بايد ۳ تا ۵ بار در هفته به تمرين‌های ورزشی پرداخته شود .

 پيشبرد

بايد به تدريج به مدت زمان و شدت حركات ورزشی افزود تا نتايج مطلوب ورزش حاصل گردد.

انتخاب فعاليت‌هاي جسمي مناسب

با توجه به جثه و خصوصيات افراد می‎توان ورزش مناسب آنان را انتخاب نمود .

معيارهاي يك تمرين موفق

  • فرد ديابتی در پايان هر جلسه ورزش بايد احساس شادابی و نشاط كند.
  • تمرين‌های ورزش جنبه رقابتی نداشته باشد و از تنش‌های عصبی برای فرد مبتلا به ديابت بكاهد.

عوامل موثر بر كاهش قندخون هنگام ورزش

  • شدت و مدت ورزش
  • تزريق انسولين در عضلانی كه با آن ورزش انجام می‎شود (به طور مثال تزريق انسولين در پا و انجام ورزش فوتبال).
  • ميزان قندخون در شروع حركات ورزشی
  • فاصله شروع حركات ورزشی از آخرين وعده غذايی مصرف شده
  • فاصله شروع حركات ورزشی از آخرين تزريق انسولين

رهنمودهاي كلي درباره برنامه ورزشي افراد ديابتي

  • ورزش از نوع هوارسان (آئروبيك) باشد. 
  • حركات ورزشی به آهستگي شروع ‎شوند.
  • هر هفته ۵ ـ ۳ بار حركات ورزشی انجام شود.

هرجلسه ورزش شامل موارد زير باشد :

  • ۱۰ ـ ۵ دقيقه گرم كردن بدن با حركات خم و راست شدن و نرمش
  • ۳۰ ـ۲۰ دقيقه ورزش‌های هوارسان با ميزان مشخص افزايش ضربان قلب (۷۵% ـ ۶۰% حداكثر ضربان قلب).
  • حداكثر ضربان قلب در خانمها= سن ـ ۲۲۰ وحداكثر ضربان قلب در آقايان = (سن) ۵۰% ـ ۲۰۵
  • ۲۰ ـ ۱۵ دقيقه ورزش‌های سبک و نرمش براي سردكردن اندام

مراقبت‌هاي ويژه

افراد ديابتي بايد:

  • كارت هويت بيماری خود را همراه داشته باشند تا در صورت بروز نشانه‎های غيرطبيعی هنگام حركات ورزشی، ديگران از مشكل آنها مطلع شوند.
  • ميزان قندخون در طول ورزش و بعد از آن را كنترل كنند.
  • يك وعده كربوهيدرات سريع الاثر (مانند آب نبات) همراه داشته باشند.
  • از عرق كردن بيش از حد و در نتيجه از دست رفتن مايعات بدن خودداری كنند.
  • از جوراب و كفش مناسب استفاده نمايند. قبل، در حين و به دنبال انجام حركات ورزشی، با توجه به شدت و نوع فعاليت بدني، مواد قندی اضافه مصرف كنند.
  • در صورت انجام ورزش‌های سنگين مثل كوهنوردي و ورزش‌های بيش از يك ساعت، ميزان انسولين تزريقی را تا ۴۰% ـ ۳۰% كاهش دهند.

مراقبت‌هاي ويژه در صورت وجود عوارض مزمن دیابت

  •   افراد ديابتی كه پاهايشان دچار نوروپاتی (اختلال اعصاب محيطی) گرديده و دچار بي حسی در پاها شده‎اند، بايد از دويدن خودداري كنند. ورزش مناسب براي اين افراد دوچرخه‌سواری يا شنا است.
  •   افرادی كه به عارضه چشمی ديابت (رتينوپاتی) مبتلا شدند بايد از ورزش‌هايی كه حالت شبيه مانور والسالوا ايجاد می‎كنند، بپرهيزند اين ورزش‌ها شامل تكان دادن و بالا و پايين بردن سر و يا ورزش‌هايی كه سر در وضعيت پايين‌تر از بدن قرار می‎گيرد، هستند. مانور والسالوا سبب افزايش فشار درون مغز می‎شود و خطر خونريزی داخل چشم را افزايش می‎دهد.
  • افرادی كه فشار خون بالا دارند بايد از ورزش‌های همراه با حالت شبيه مانور والسالوا خودداری كنند. ورزش‌های مناسب براي اين افراد ورزش‌هايی است كه با حركات دست و پا همراه باشد (ورزش‌های اندام پايينی بهتر است).

ورزش‌هاي مناسب براي افراد ديابتي

همانطور كه بيان گرديد تمرين‌های هوارسان به فعاليت‌هايی گفته می‎شود كه با مصرف زياد اكسيژن همراه باشند. از ويژگي‌های تمرين‌های هوارسان دويدن در مسافت‌های طولانی و با آهنگ آرام است. تغييرات مثبت بدنی كه در پی ورزش‌های هوارسان مداوم پديد می‎آيد عبارتند از :

  • حجم خون افزايش پيدا می‎كند، در نتيجه انتقال اكسيژن به سلول‌ها بيشتر و در نهايت استقامت در فعاليت‌های طولاني بيشتر می‎شود.
  • ظرفيت شش‌ها افزايش می‎يابد.

به طور كلی ورزش‌های هوارسان بيشترين اثر را بر آمادگی قلبی ـ عروقی دارند. هر نوع فعاليت يا تمرينی كه انتخاب می‎كنيد بايد به آن علاقه داشته باشيد تا بتوانيد سال‌ها آن را انجام دهيد. تحقيقات نشان داده‎اند كه فعاليت‌هايی مانند اسكی استقامت، شنا، دويدن آرام، دوچرخه‌سواری و پياده‎روی بهترين شرايط هوارسان را ايجاد می‎كنند.

دیدگاهتان را بنویسید